INAASAHANG magbibigay-linaw sa paggamit ng state witness ang nalalapit na testimonya ni dating Public Works undersecretary Roberto Bernardo kaugnay ng umano’y multi-bilyong pisong anomalya sa mga proyektong flood control.

Nakatakdang humarap si Bernardo sa Sandiganbayan Third Division sa Huwebes, Abril 23, sa gitna ng mga tanong kung ang kanyang pagkakatalaga bilang state witness ay naaayon sa mga itinakdang pamantayan sa ilalim ng batas ng Pilipinas.

Sa ilalim ng umiiral na alituntunin, ang isang state witness ay hindi dapat ang pangunahing may sala sa krimen, at ang kanyang testimonya ay kailangang mahalaga o indispensable sa kaso ng prosekusyon.

Saklaw ng mga kasong dinidinig ang mga proyektong flood control sa iba’t ibang rehiyon—mula Central Luzon hanggang Mindanao—kung saan sinasabing nailabas ang malalaking pondo ng gobyerno nang hindi malinaw ang naging resulta.

Sa mga naunang pagdinig, lumitaw sa mga testimonya ang posibleng koordinasyon ng mga desisyon sa iba’t ibang lugar sa pamamagitan ng iisang daluyan ng utos, na madalas iugnay kay Bernardo.

Nagpatotoo si dating DPWH Region III District Engineer Henry Alcantara, na isa ring state witness, na kanyang iniabot ang humigit-kumulang P1.8 bilyon kay Bernardo. Gayunman, inamin niyang wala siyang direktang kaalaman o dokumentasyon kung saan napunta ang nasabing halaga.

Kinilala rin ni Alcantara na ang ilan sa kanyang mga naging aksyon ay nakabatay sa mga katiyakang iniuugnay kay Bernardo, sa halip na sa beripikadong utos o opisyal na rekord—isang puntong kinuwestiyon ng mga mahistrado dahil sa kawalan ng malinaw na audit trail.

Sa pagdinig kaugnay ng petisyon para sa piyansa ng isang akusado, binigyang-diin ni Associate Justice Moreno ang tila sentral na papel ni Bernardo, batay sa paulit-ulit na pagbanggit sa kanya sa mga salaysay.

Tinalakay rin ng hukuman ang posibilidad na ang mga nasa mababang posisyon ay kumilos batay sa mga utos na hindi sapat na napatunayan, na nagpapakita ng hanay ng mga desisyong tila nagtatagpo sa iisang tao.

Dahil dito, tumitindi ang pagsusuri sa desisyon ng prosekusyon na gawing state witness si Bernardo. Ayon sa mga legal na tagamasid, bagamat pinahihintulutan ang pag-discharge sa isang akusado upang maging testigo, ito ay dapat gamitin nang may mahigpit na kondisyon.

Dagdag pang komplikasyon sa pagtasa sa kredibilidad ni Bernardo ang mga ulat na siya ay nakapagsumite ng magkakaibang affidavit mula nang humarap sa mga pagdinig sa Senado noong nakaraang taon, na may mga hindi pagkakatugma sa nilalaman.

Iniulat din na nangako si Bernardo na magsasauli ng hanggang P290 milyon sa gobyerno bilang bahagi ng kanyang kwalipikasyon bilang state witness—isang hakbang na maaaring ituring na pakikipagtulungan ngunit nagpapahiwatig din ng kanyang partisipasyon sa mga transaksyong iniimbestigahan.

Nakapukaw din ng pansin ang kanyang kalagayang pinansyal, na iniuugnay sa laki ng pondong sangkot sa kaso. Bagama’t hindi ito tuwirang patunay ng pananagutan, nagdaragdag ito sa pagsusuri ng publiko.

Habang naghahanda si Bernardo na tumestigo, kinakaharap ng Sandiganbayan ang mas malawak na usaping institusyonal: kung ang kanyang testimonya ay magpapalakas sa kaso sa pamamagitan ng insider na detalye, o magpapahina rito kung siya ay ituturing na kabilang sa may pinakamalaking pananagutan.

Sa huli, inaasahang susubukin ng mga pagdinig hindi lamang ang mga katotohanan sa likod ng mga proyektong flood control, kundi pati ang hangganan ng state witness doctrine—lalo na sa mga kasong hindi malinaw kung saan nagtatapos ang pagiging testigo at nagsisimula ang pangunahing pananagutan.